Σύμη το Σάββατο 17 και την Κυριακή 18
Ιανουαρίου 2026, προς τιμήν των δυτών των Αντικυθήρων
Το διεθνές διήμερο συνέδριο με τίτλο «Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ο
Ίππαρχος ο Ρόδιος και οι Συμιακοί Ήρωες του Βυθού» θα πραγματοποιηθεί το
Σάββατο 17 και την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2026, με κύριο τόπο διεξαγωγής
τη Σύμη. Το συνέδριο οργανώνει το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών «Παιδεία»
(ΗΠΑ), που εδρεύει στον ακαδημαϊκό χώρο του Πανεπιστημίου της
Connecticut (University of Connecticut, USA. Η διοργάνωση τελεί υπό την
αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας και της
Υπουργού Πολιτισμού κας Λίνας Μενδώνη, με τη στήριξη Δήμου Σύμης,
Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, με τη συνεργασία πανεπιστημιακών ιδρυμάτων,
πολιτιστικών οργανισμών, επιστημονικών ενώσεων και φορέων της ελληνικής
διασποράς. Βασικός στόχος του συνεδρίου δεν είναι η στενά εξειδικευμένη
επιστημονική συζήτηση, αλλά η κατανόηση και η διάδοση της γνώσης προς το
ευρύ κοινό, μέσα από ομιλίες σχεδιασμένες ώστε να είναι προσβάσιμες,
σαφείς και παιδευτικά δομημένες, χωρίς να απαιτούνται ειδικές τεχνικές ή
μαθηματικές γνώσεις.
Το συνέδριο είναι αφιερωμένο στη μνήμη και την τιμή των Συμιακών
δυτών–σφουγγαράδων, οι οποίοι, με εξαιρετικό θάρρος και συχνά με βαρύ
προσωπικό τίμημα, συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάσυρση των αρχαίων
ελληνικών θησαυρών από το ναυάγιο των Αντικυθήρων, φέρνοντας στο φως ένα
από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ανθρώπινης διάνοιας: τον Μηχανισμό
των Αντικυθήρων.
Οι ηρωικοί Συμιακοί δύτες, πρωταγωνιστές της ανέλκυσης του ναυαγίου των
Αντικυθήρων στις αρχές του 20ού αιώνα, τιμώνται όχι μόνο ως ιστορικές
προσωπικότητες, αλλά και ως σύμβολα αυταπάρνησης, συλλογικής προσφοράς
και αυτοθυσίας. Καταγόμενοι από τη μακρά ναυτική παράδοση της Σύμης,
κατέβηκαν σε πρωτόγνωρα βάθη με περιορισμένα τεχνικά μέσα,
αντιμετωπίζοντας σοβαρούς κινδύνους για τη ζωή και την υγεία τους, αλλά
και ακραίες φυσικές συνθήκες που απαιτούσαν θάρρος, πειθαρχία και
ακρίβεια. Η δράση τους δεν περιορίστηκε στην εκτέλεση δύσκολων
καταδύσεων· αποτέλεσε κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα της παγκόσμιας
επιστημονικής κληρονομιάς, καθώς οι ανακαλύψεις τους έφεραν στο φως
ανεκτίμητους θησαυρούς της ελληνιστικής τεχνολογίας και επιστήμης.
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, το αρχαιότερο γνωστό αστρονομικό και
τεχνολογικό όργανο της ανθρωπότητας, αποκαλύφθηκε χάρη στην τόλμη και τη
δεξιοτεχνία των Συμιακών δυτών. Η ανάσυρσή του προσέφερε στους μελετητές
μοναδικά στοιχεία για την επιστήμη, τη μηχανική και την αστρονομία της
ελληνιστικής περιόδου, ανατρέποντας παλαιότερες αντιλήψεις για τις
δυνατότητες τεχνολογίας των αρχαίων.
Η προσφορά τους δεν ήταν χωρίς κόστος· πολλοί δύτες υπέστησαν μόνιμες
αναπηρίες ή έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των επικίνδυνων
καταδύσεων. Η μνήμη τους λειτουργεί ως διαρκές σύμβολο γενναιότητας,
πειθαρχίας και αφοσίωσης, υπενθυμίζοντας ότι η πρόοδος της γνώσης
βασίζεται συχνά σε ηρωικές πράξεις.
Σήμερα, οι Συμιακοί δύτες παραμένουν ζωντανή κληρονομιά, ενώνουν τη
ναυτοσύνη, την τόλμη και την επιστημονική περιέργεια, και μας διδάσκουν
ότι η συλλογική προσπάθεια και η αυτοθυσία μπορούν να φέρουν στο φως τα
μεγαλύτερα μυστήρια της ιστορίας και του πολιτισμού, αφήνοντας ένα
διαχρονικό μήνυμα σε όλους τους μελλοντικούς εξερευνητές και
επιστήμονες.
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποτελεί το παλαιότερο γνωστό παράδειγμα
σύνθετου αστρονομικού και υπολογιστικού οργάνου. Η λειτουργία του
συνδέεται με την παρακολούθηση των κινήσεων του Ήλιου, της Σελήνης και
των πλανητών, με την πρόβλεψη εκλείψεων και με τη ρύθμιση ημερολογιακών
και εορταστικών κύκλων. Το συνέδριο επιδιώκει να παρουσιάσει στο κοινό,
με απλό αλλά επιστημονικά ακριβή τρόπο, πώς οι αρχαίοι Έλληνες κατάφεραν
να μετατρέψουν τις παρατηρήσεις του ουρανού σε θεωρητική αστρονομική
γνώση και αυτήν σε μηχανική αυτόματη κατασκευή, συνδυάζοντας μαθηματική
σκέψη, τεχνολογική δεξιότητα και φιλοσοφική αντίληψη για τον κόσμο.
Κεντρική μορφή του συνεδρίου είναι ο Ίππαρχος ο Ρόδιος, πατέρας της
Αστρονομίας και Τριγωνομετρίας. Οι ομιλίες που τον αφορούν δεν
περιορίζονται σε τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά παρουσιάζουν στο κοινό τη
σημασία του έργου του: την εισαγωγή της ακριβούς παρατήρησης, τη μελέτη
των αστρικών και συνοδικών κύκλων, την κατανόηση της προχώρησης των
ισημεριών και τη βαθιά επίδρασή του στη διαμόρφωση της ελληνιστικής
αστρονομίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο πώς οι ιδέες του Ιππάρχου
αποτυπώνονται έμμεσα στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, καθιστώντας τον ένα
είδος «μηχανικής συμπύκνωσης» της αστρονομικής γνώσης της εποχής.
Όλες οι ομιλίες του συνεδρίου έχουν εκπαιδευτικό και αφηγηματικό
χαρακτήρα. Παρουσιάζονται με παραδείγματα, εικόνες, αναλογίες και
ιστορικές αφηγήσεις, ώστε ο ακροατής να μπορεί να κατανοήσει όχι μόνο το
«πώς» λειτουργούσε ο Μηχανισμός, αλλά και το «γιατί» δημιουργήθηκε και
ποια ανάγκη εξυπηρετούσε. Η έμφαση δεν δίνεται στην τεχνική λεπτομέρεια,
αλλά στη μεγάλη εικόνα: πώς οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τον
χρόνο, τον ουρανό και την τάξη του κόσμου.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη σχέση του Μηχανισμού με την έννοια του
χρόνου. Μέσα από εκλαϊκευμένες παρουσιάσεις, το κοινό έρχεται σε επαφή
με την αρχαία ελληνική αντίληψη ότι ο χρόνος δεν είναι αφηρημένη έννοια,
αλλά συνδέεται άμεσα με την κίνηση των ουρανίων σωμάτων. Ο Μηχανισμός
των Αντικυθήρων παρουσιάζεται ως ένα όργανο που «κάνει τον χρόνο ορατό»,
μετατρέποντας τις κινήσεις του ουρανού σε μηχανική κίνηση γραναζιών και
δεικτών.
Το συνέδριο δεν παραλείπει να αναδείξει τον ανθρώπινο παράγοντα. Οι
ηρωικοί Συμιακοί δύτες, πρωταγωνιστές της ιστορικής ανέλκυσης του
ναυαγίου, τιμώνται όχι μόνο ως ιστορικές μορφές, αλλά ως σύμβολα
αυταπάρνησης και συλλογικής προσφοράς και αυτοθυσίας. Μέσα από αφηγήσεις
και ιστορικές αναφορές, το κοινό γνωρίζει τις συνθήκες της κατάδυσης σε
μεγάλα βάθη, τους κινδύνους της εποχής και το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν
ορισμένοι από αυτούς. Η μνήμη τους συνδέεται άρρηκτα με τη διάσωση της
πολιτιστικής κληρονομιάς.
Οι ηρωικοί Συμιακοί δύτες, πρωταγωνιστές της ιστορικής ανέλκυσης του
ναυαγίου των Αντικυθήρων στις αρχές του 20ού αιώνα, τιμώνται όχι μόνο ως
πρόσωπα μιας κορυφαίας στιγμής της ελληνικής και παγκόσμιας
αρχαιολογίας, αλλά κυρίως ως διαχρονικά σύμβολα αυταπάρνησης, συλλογικής
προσφοράς και αυτοθυσίας. Άνθρωποι της θάλασσας, γαλουχημένοι με τη
ναυτική παράδοση της Σύμης, κατέβηκαν σε πρωτοφανή για την εποχή βάθη,
με πρωτόγονα μέσα και χωρίς ουσιαστική γνώση των κινδύνων της
αποσυμπίεσης, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή και την υγεία τους.
Η συμβολή τους υπήρξε καθοριστική για την ανάσυρση ενός μοναδικού
φορτίου αρχαίων έργων τέχνης και, κυρίως, του Μηχανισμού των
Αντικυθήρων, του αρχαιότερου γνωστού αστρονομικού και τεχνολογικού
υπολογιστή της ανθρωπότητας. Χάρη στη δική τους τόλμη, η επιστήμη
απέκτησε ένα ανεκτίμητο τεκμήριο της ελληνιστικής γνώσης, το οποίο
συνεχίζει μέχρι σήμερα να αναδιαμορφώνει την κατανόησή μας για την
ιστορία της επιστήμης και της τεχνολογίας.
Ορισμένοι από τους δύτες πλήρωσαν βαρύ τίμημα, με μόνιμες αναπηρίες ή
ακόμη και με την ίδια τους τη ζωή. Η μνήμη τους υπερβαίνει το πλαίσιο
μιας επαγγελματικής αποστολής και εντάσσεται στο πεδίο της ηθικής
παρακαταθήκης: υπενθυμίζει ότι η πρόοδος της γνώσης συχνά στηρίζεται σε
πράξεις σιωπηλής γενναιότητας. Οι Συμιακοί δύτες αναγνωρίζονται,
δικαίως, ως ήρωες της επιστήμης και του πολιτισμού, των οποίων η θυσία
συνδέει άρρηκτα τη ναυτοσύνη, την ανθρώπινη τόλμη και την παγκόσμια
πολιτιστική κληρονομιά.
Η επιλογή της Σύμης ως τόπου διεξαγωγής δεν είναι τυχαία. Το νησί
παρουσιάζεται ως τόπος μνήμης, αλλά και ως ζωντανός χώρος πολιτισμού και
παιδείας. Παράλληλα, η συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών
«Παιδεία» (ΗΠΑ), που εδρεύει στον ακαδημαϊκό χώρο του Πανεπιστημίου της
Connecticut (University of Connecticut, USA. προσδίδει στο συνέδριο
διεθνή χαρακτήρα και αναδεικνύει τη διαχρονική σημασία του Μηχανισμού
των Αντικυθήρων για την παγκόσμια ιστορία της επιστήμης.
Στο πλαίσιο του συνεδρίου προβλέπονται παράλληλες πολιτιστικές δράσεις,
εκθέσεις, εκπαιδευτικά εργαστήρια και παρουσιάσεις για μαθητές και
εκπαιδευτικούς. Στόχος είναι η ενεργή συμμετοχή της νέας γενιάς και η
καλλιέργεια ενδιαφέροντος για την επιστήμη, την ιστορία και την
τεχνολογία της αρχαιότητας. Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων παρουσιάζεται
όχι ως απομονωμένο μουσειακό αντικείμενο, αλλά ως ζωντανό παράδειγμα
δημιουργικής σκέψης που μπορεί να εμπνεύσει το παρόν και το μέλλον.
Στη λήξη του συνεδρίου θα πραγματοποιηθεί η τελετή αποκαλυπτηρίων του
μπρούτζινου αγάλματος του ηρωικού Δύτη–Καπετάνιου Δημητρίου Κοντού, ως
κορυφαία πράξη ιστορικής μνήμης και συλλογικής τιμής. Η τελετή είναι
αφιερωμένη στους ανθρώπους που, με εξαιρετικό θάρρος, επαγγελματική
γνώση και αυτοθυσία, καταδύθηκαν σε ακραία βάθη και συνθήκες,
συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανάσυρση ενός μοναδικού μνημείου της
παγκόσμιας επιστήμης και πολιτιστικής κληρονομιάς. Το άγαλμα αποτυπώνει
το διαχρονικό πνεύμα της ναυτοσύνης, της τόλμης και της συλλογικής
προσφοράς των Συμιακών δυτών.
Ιδιαίτερη έμφαση στο συνέδριο δίνεται στη συμμετοχή καθηγητών και
φοιτητών από το Πανεπιστήμιο της Σονόρας, Μεξικό, καθώς και της
εταιρείας Relojes Olvera III Generacion. Μαζί με το Πανεπιστήμιο Αθηνών
κατασκεύασαν ένα πλήρως λειτουργικό αστρονομικό ρολόι–πλανητάριο,
εμπνευσμένο από τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων. Το ρολόι αυτό αποτελεί
ζωντανό εκπαιδευτικό εργαλείο, παρουσιάζοντας με ακρίβεια τις κινήσεις
των ουρανίων σωμάτων, όπως τις απεικόνιζαν οι αρχαίοι Έλληνες.
Καθημερινά οργανώνονται εκδηλώσεις για το ευρύ κοινό και τους φοιτητές,
προβάλλοντας τον ελληνικό πολιτισμό και την επιστημονική κληρονομιά της
ελληνιστικής περιόδου. Οι συμμετέχοντες έχουν την ευκαιρία να
παρατηρήσουν τη λειτουργία του μηχανισμού, να κατανοήσουν τις αρχαίες
γνώσεις αστρονομίας και μηχανικής και να συνδεθούν με την ιστορία της
επιστήμης μέσα από ένα βιωματικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Η συνεργασία
αυτή αναδεικνύει τη διαχρονική επίδραση της ελληνικής τεχνολογίας στην
παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Το συνέδριο φιλοδοξεί να αποτελέσει γέφυρα ανάμεσα στην επιστημονική
γνώση και την κοινωνία. Με όλες τις ομιλίες προσανατολισμένες στο ευρύ
κοινό, επιδιώκει να καταστήσει κατανοητό ότι η αρχαία ελληνική επιστήμη
δεν ανήκει μόνο στους ειδικούς, αλλά αποτελεί κοινή πολιτιστική
κληρονομιά. Τιμώντας τους δύτες των Αντικυθήρων και φωτίζοντας το έργο
του Ιππάρχου και των άλλων μεγάλων στοχαστών της ελληνιστικής εποχής, το
συνέδριο υπενθυμίζει ότι η γνώση, η τόλμη και η συνεργασία είναι
διαχρονικές αξίες που ενώνουν παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Οι χορηγοί και υποστηρικτές του συνεδρίου είναι ο Δήμος Σύμης, η Εφορεία
Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, το Κέντρο
Ελληνικών Σπουδών «Παιδεία» (ΗΠΑ), το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών
(ΕΛΚΕΘΕ), ο ΠανΡοδιακός Σύλλογος «Απόλλων» (ΗΠΑ–Καναδάς–Ελλάδα), η
Συμιακή Αλληλοβοηθητική Αδελφότης Νέας Υόρκης «Η Αίγλη» (ΗΠΑ), ο
Σύλλογος Συμαίων Ρόδου «Ο Γλαύκος», ο Κοινωνικός Σύλλογος Συμαίων
Αττικής «Ο Πανορμίτης», η Δωδεκανησιακή Ομοσπονδία ΗΠΑ, ο Ελληνικός
Φοιτητικός Σύλλογος Παιδεία του Πανεπιστημίου Κοννέκτικατ (ΗΠΑ) και η
Ένωση Γυναικών Σύμης.
Xορηγοί επικοινωνίας του συνεδρίου είναι: οι Φρυκτωρίες, Τηλεοπτικός και
Διαδικτυακός Σταθμός και η Ένωση Δημοσιογράφων Περιοδικού και
Ηλεκτρονικού Τύπου (Ε.ΔΗ.Π.Η.Τ.).
